Elim in de Overberg

De hoofdstraat van Elim met aan het einde de Moravische kerk.

Tussen Gansbaai en Bredasdorp, in de West-Kaapse Overberg, ligt het schilderachtige missiedorp Elim. De plaats is in 1824 gesticht op de boerderij Vogelstruyskraal door zendelingen van de Moravische Kerk als een thuis voor bevrijde slaven en Khoikhoi die van hun land waren verdreven. De zendelingen vernoemden het dorp naar de bijbelse oase “met twaalf bronnen en zeventig palmen” (Ex. 15:27) waar de Israëlieten zich na hun uittocht uit Egypte legerden.

De Moravische kerk van Elim. Links is een deel van de pastorie zichtbaar.

Elim is een van de best bewaard gebleven missiedorpen in Zuid-Afrika. De hoofdstraat van het dorp, die toepasselijk Kerkstraat heet, wordt geflankeerd door karakteristieke witgepleisterde huisjes waarvan de meeste hun rieten dak hebben behouden. Aan het eind van de straat staat de missiekerk uit 1835 met holbolgevels. Het interieur is, net als bij andere Moravische kerken, volledig wit. Naast de kerk staat de voormalige boerderij Vogelstruyskraal uit 1796 die na de stichting van het missiedorp werd omgevormd tot pastorie. De watermolen aan de overzijde van de werf stamt uit de begindagen van het missiedorp en wordt nog steeds gebruikt voor het malen van graan.

Lees verder “Elim in de Overberg”

Vergenoegd

Vergenoegd vanuit de lucht in zuidwestelijke richting.

Op de Kaapse Vlakte, net ten oosten van Kaapstad, ligt het wijnlandgoed Vergenoegd. De eerste eigenaar van Vergenoegd was de vrijburger Pieter de Vos. Hij verkreeg dit stuk land in 1696 en, afgaand op de naam die hij eraan gaf, was hij er tevreden mee. Desondanks verkocht hij het vier jaar later aan Ferdinand Appel wiens weduwe Lavina Cloete het erfde na zijn dood. Het landgoed wisselde binnen de familie nog verschillende keren van eigenaar voordat het in 1772 in bezit kwam van Lavina’s kleinzoon Johannes Nicolaas Colijn.

De voorzijde van Vergenoegd met de holbolgevel uit 1773.

Colijn liet Vergenoegd verbouwen en voegde de kenmerkende holbolgevel toe aan de voorzijde. Dit geveltype dankt zijn naam aan de holle en bolle rondingen in het lijstwerk. In Nederland wordt dit een in- en uitgezwenkte gevel genoemd. Op de gevel van Vergenoegd zijn de naam van het landgoed, geschreven als “Vergenoegt”, en het bouwjaar 1773 aangebracht. De drie zijgevels stammen uit dezelfde tijd en zijn ook van het holboltype, maar ze zijn uitgevoerd in vereenvoudigde vorm. Oorspronkelijk was er nog een vierde zijgevel, maar de vleugel aan de rechterachterzijde is niet lang na de bouw ingestort. Drie forse steunberen aan de achterzijde wijzen erop dat er nog meer dreigde in te storten.

Lees verder “Vergenoegd”

De tombe van de baron

Het landelijke gebied buiten de bebouwde kom van Kaapstad op een litho van John Herschel uit 1835. Links is in de verte de stad zichtbaar met de toren van de oude St George’s Cathedral in aanbouw en rechts daarvan de toren van de Groote Kerk. Helemaal rechts is de achterkant van Saasveld zichtbaar.

Op moderne kaarten zijn de grenzen van het laat achttiende-eeuwse Kaapstad nog steeds zichtbaar. De straten Buitengracht, Buitensingel en Buitenkant geven aan tot waar de bebouwing van de nederzetting zich uitstrekte. Daarbuiten, op de hellingen van de Tafelberg lag een gebied met tuinen, boerderijen en landhuizen. Een van die landhuizen was Saasveld op het landgoed De Tuin van Oudtshoorn. Saasveld heeft een opmerkelijke geschiedenis, niet in de laatste plaats omdat het tegenwoordig vijfenzeventig kilometer is verwijderd van zijn oorspronkelijke locatie.

De Tuin van Oudtshoorn was gelegen aan Kloof Street in wat nu de wijk Gardens is. Het landgoed was eigendom van Pieter baron van Reede van Oudtshoorn. Hij was in 1741 naar de Kaap gekomen en diende als hoge VOC-ambtenaar onder de gouverneurs Hendrik Swellengrebel en Rijk Tulbagh. Toen de laatstgenoemde in 1771 overleed, werd Pieter van Reede van Oudtshoorn die met verlof was in Nederland benoemd tot zijn opvolger. Onderweg naar de Kaap werd hij echter ziek. Na negentien dagen aan zijn bed gekluisterd te zijn overleed hij op zee.

Lees verder “De tombe van de baron”