District Six door de lens van Harold Scheub

Richmond Street in de richting van de Tafelbaai.

Pal ten oosten van het centrum van Kaapstad lag ooit het bruisende District Six. De wijk ontstond in de eerste helft van de negentiende eeuw. Aanvankelijk woonden er vooral bevrijde slaven. In de loop der jaren ontwikkelde het gebied zich tot een dichtbevolkte volkswijk, waar kleurlingen, Indiërs, zwarten en blanken samenleefden. Veel inwoners werkten in het centrum of in de nabijgelegen haven.

Lees verder “District Six door de lens van Harold Scheub”

Mostert se Meul

Mostert se Meul na de brand.

Zondagmiddag 18 april 2021 werd Mostert se Meul (of Mostert’s Mill) in Kaapstad slachtoffer van een natuurbrand op de Duivelspiek, de berg aan de oostzijde van de Tafelberg. Door de harde wind kwam brandend as terecht op het rieten dak van de eeuwenoude molen aan de voet van de berg. Al snel stond het hele bouwwerk in lichterlaaie. Nadat de kap in vlammen was opgegaan leunden de wieken nog even op de romp voordat ze te pletter vielen op de grond. De volgende ochtend bleek er vrijwel niets over te zijn van het houten binnenwerk. Tussen het puin op de vloer lagen de molenstenen die tijdens de brand naar beneden waren gekomen. Aan de muur hing nog een zwartgeblakerde brandblusser.

Lees verder “Mostert se Meul”

Kaapstad onder water

Winkelmedewerkers proberen het water buiten te houden bij Cleghorn & Harris aan Adderley Street.

De ellende begon op 23 juni 1904 rond het middaguur. Zware regenbuien veranderden de straten van Kaapstad in rivieren. Vanuit de hoger gelegen wijk Gardens op de helling van de Tafelberg stroomde een muur van modderig water naar beneden richting het centrum van de stad. Op sommige plekken bereikte het water een hoogte van bijna een meter. De bewoners van een huis op de hoek van Glynn en Buitenkant Street konden ternauwernood worden gered uit hun volgelopen huis. ’s Avonds bleven stortbuien de stad teisteren en begon het te onweren. De volgende dag braken de wolken open. Op de Tafelberg waren prachtige watervallen zichtbaar.

Lees verder “Kaapstad onder water”

Een Oranjeprins in Kaapstad

Willem Frederik Hendrik (1820-1879), prins der Nederlanden, door J.B. van Hulst, 1836, Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje Nassau, Den Haag.

Op zondag 6 mei 1838 ging het Nederlandse fregat Bellona onder het gebulder van 21 saluutschoten voor anker in de Simonsbaai. Aan boord bevond zich prins Hendrik, de derde zoon van de latere koning Willem II en Anna Paulowna. Vergezeld door Nederlandse en Britse officieren reed hij op 9 mei in een open rijtuig van Simonstad naar Kaapstad. Daar stonden de straten en de pleinen vol met toeschouwers. Vanwege de afwezigheid van gouverneur George Thomas Napier, die op reis was in het binnenland van de kolonie, verbleef de prins niet in het gouvernementshuis, maar in het vroegere logement van de weduwe De Wit. Voor haar huis wachtte een militaire erewacht hem op. Een muziekkorps speelde het God Save the King en van alle kanten klonk een luid “hoezee!” toen hij uit het rijtuig stapte.

Lees verder “Een Oranjeprins in Kaapstad”

De schipbreuk van de Vis

De schipbreuk van de Vis, Jürgen Leeuwenberg, 1740, National Library of South Africa.

“Brand! Brand!”, riep een van de matrozen op de uitkijk. “Waar is brand?”, schreeuwde de stuurman, maar voordat de matroos kon antwoorden waar hij de branding zag, liep het VOC-fluitschip Vis op de rotsen van Groenpunt, iets ten westen van de plaats waar nu de vuurtoren staat. Tegen alle richtlijnen in had de schipper van de Vis in de nacht van 5 op 6 mei 1740 geprobeerd de Tafelbaai binnen te varen. Hij had het licht van de nieuwe batterij in Drieankerbaai aangezien voor het vertrouwde vuursignaal op Robbeneiland. Het schip was in de duisternis recht op de kust afgevaren.

Lees verder “De schipbreuk van de Vis”

Een nieuw VOC-hospitaal in Kaapstad

Het in aanbouw zijnde hospitaal, ca. 1783, Library of Parliament, Kaapstad.

Eindelijk was het zover. Op 2 november 1772 legde gouverneur Joachim Ammema baron van Plettenberg de eerste steen van het nieuwe hospitaal van de VOC in Kaapstad. Het enorme gebouw dat ruimte moest bieden aan 1450 patiënten werd gebouwd ter vervanging van het oude hospitaal aan de Heerengracht uit 1699. Vanwege de hoge sterfte- en ziektecijfers aan boord van VOC-schepen was het een van de belangrijkste gebouwen van de Kaapse verversingspost. De bouw van het nieuwe hospitaal ontwikkelde zich echter tot een gigantisch hoofdpijndossier voor het Kaapse bestuur.

Lees verder “Een nieuw VOC-hospitaal in Kaapstad”

City Hall, Cape Town 1917

City Hall, Cape Town 1917, Robert Gwelo Goodman, South African National Gallery.

Robert Gwelo Goodman (1871-1939) was een van de grootste Zuid-Afrikaanse schilders. Hij behoorde tot de zogeheten Kaapse impressionisten die begin twintigste eeuw werkzaam waren in Kaapstad. Zijn stijl toont invloeden van het Franse impressionisme en pointillisme, maar het ging hem meer om de weergave van het onderwerp dan om het vastleggen van het licht en de atmosfeer van het moment. Hij schilderde voornamelijk stadsgezichten, historische gebouwen, interieurs, landschappen en bloemen.

Lees verder “City Hall, Cape Town 1917”

De Kaapse pokkenepidemie van 1713

Khoikhoi tijdens een storm, anonieme kunstenaar, ca. 1660, National Library of South Africa.

Op 13 februari 1713 arriveerde vanuit Batavia de retourvloot van de Verenigde Oost-Indische Compagnie onder bevel van Johannes van Steeland in de Tafelbaai. Tijdens de zeereis hadden enkele opvarenden, onder wie de kinderen van Van Steeland, de pokken gehad, maar tegen de tijd dat de Kaap werd bereikt waren zij weer hersteld. Na aankomst werd hun kleding zoals gebruikelijk naar de slavenloge aan de Heerengracht gebracht om gewassen te worden. Binnen de kortste keren was een groot deel van de slaven ziek. Tijdens de daaropvolgende zes maanden overleden bijna tweehonderd van de vijfhonderdzeventig Compagniesslaven.

Lees verder “De Kaapse pokkenepidemie van 1713”

Een huis in Oranjezicht

Eind negentiende eeuw vond een herleving plaats van de Kaaps-Hollandse architectuur. De neo-Kaaps-Hollandse stijl greep terug op de kenmerkende gevels en andere decoratieve elementen van de oorspronkelijke stijl en paste die op een eigentijdse manier toe. Tot aan de Tweede Wereldoorlog was de bouwstijl bijzonder populair in Zuid-Afrika. Niet alleen overheidsgebouwen, treinstations en kerken werden voorzien van Kaaps-Hollandse gevels, maar ook particuliere woningen, zoals dit prachtige huis in Kaapstad dat recentelijk te koop stond voor R10.500.000 (ongeveer €540.000). Het staat op de hoek van de Alexandralaan en de Bo-Oranjestraat in Oranjezicht, een van de mooiste wijken van de stad. Met zijn holbolgevels, schuiframen met luiken en witgepleisterde muren is het een schoolvoorbeeld van de neo-Kaaps-Hollandse stijl.

Lees verder “Een huis in Oranjezicht”

Het standbeeld van Jan van Riebeeck

Jan van Riebeeck krijgt een wasbeurt, ca. 1920.

Toen de bovenstaande foto werd genomen stond het standbeeld van Jan van Riebeeck er al zo’n twintig jaar. De Brit Cecil John Rhodes schonk het standbeeld van de stichter van de Kaapkolonie aan Kaapstad. Hij betaalde de Schotse beeldhouwer John Tweed het grote bedrag van duizend pond voor het beeld. Rhodes koos voor een locatie aan het begin van Adderley Street, vlak bij de kustlijn. Van Riebeeck zou daar in 1652 voor het eerst voet aan wal hebben gezet.

Lees verder “Het standbeeld van Jan van Riebeeck”

De Zeven Provinciën in de Unie van Zuid-Afrika

De Zeven Provinciën in de Tafelbaai met de Duivelspiek op de achtergrond.

Op 8 januari 1911 arriveerde het gloednieuwe Nederlandse pantserschip De Zeven Provinciën in de Tafelbaai. Het schip week af van de gebruikelijke route naar Nederlands-Indië door het Suezkanaal om de Nederlandse regering te vertegenwoordigen bij de opening van het parlement van de nieuwe Unie van Zuid-Afrika. De unie was ontstaan op 31 mei 1910 door de samenvoeging van de vier Britse koloniën Kaapkolonie, Natal, Oranjerivierkolonie en Transvaal. De Zeven Provinciën kwam echter twee maanden te laat voor de opening van het parlement op 4 november 1910 vanwege de lange tijd die nodig was geweest om het schip gereed te maken voor zijn eerste verre zeereis.

Lees verder “De Zeven Provinciën in de Unie van Zuid-Afrika”

Met de trein naar Simonstad

Treinen rijden af en aan in Kaapstad. Het fraaie victoriaanse stationsgebouw uit 1875, links zichtbaar met de ronde overkapping, was rond 1900 al te klein. Het werd in de jaren zestig vervangen door een nieuw gebouw.

In 1862 werd de immense Kaapkolonie een stukje kleiner. Tussen Kaapstad en Eerste Rivier werd toen de eerste spoorlijn geopend. Al snel volgden er meer, zoals de spoorlijn tussen Kaapstad en Wynberg die in 1864 werd aangelegd. De spoorlijn naar Wynberg werd in 1883 doorgetrokken naar de kust van de Valsbaai bij Muizenberg. Een jaar later werd Kalkbaai bereikt en in 1890 werd het laatste deel van de lijn naar Simonstad geopend. Treinen waren sneller, comfortabeler en door de introductie van de eerste en tweede klas minder egalitair dan de oude paardenomnibussen waarin passagiers van alle rangen en standen door elkaar werden geschud.

Lees verder “Met de trein naar Simonstad”

De mooiste tramrit ter wereld

Een tram rijdt over de kronkelige weg omhoog naar de Kloofnek, de pas op tweehonderd meter hoogte tussen de Tafelberg en de Leeuwenkop. De stijgingspercentages van de weg liepen op tot elf procent.

Camps Bay is een van de mooiste wijken van Kaapstad, maar zijn ontwikkeling kwam pas laat op gang. Door de besloten ligging tussen de Atlantische Oceaan en de Twaalf Apostelen, de bergreeks aan de achterzijde van de Tafelberg, was de baai vroeger moeilijk bereikbaar. In 1901 veranderde dit met de opening van een tramlijn naar Sea Point. Het jaar daarop volgde een tramlijn vanuit het centrum van Kaapstad over de Kloofnek. Hierdoor ontstond een twintig kilometer lange route om de Leeuwenkop en langs de Atlantische Oceaan die door reisgidsen destijds “de mooiste tramrit ter wereld” werd genoemd.

Lees verder “De mooiste tramrit ter wereld”

George Hallett, fotograaf tegen de apartheid

George Hallett (1942-2020).

George Hallett was een van de grootste Zuid-Afrikaanse fotografen. Met zijn camera legde hij de recente geschiedenis van zijn land vast, van de donkere dagen van de apartheid tot de overgang naar democratie. In zijn werk richtte hij zich op het vastleggen van hoopvolle momenten ondanks de sombere thema’s die hij vaak koos. Na een lang ziekbed overleed hij op 1 juli 2020 in Kaapstad, 77 jaar oud.

Lees verder “George Hallett, fotograaf tegen de apartheid”

De brug over de Liesbeek

Voetgangersbrug over de Liesbeek, William John Burchell, 1811.

Net buiten Kaapstad schilderde William John Burchell op 9 maart 1811 deze fraaie aquarel van een voetgangersbrug over de Liesbeek. De Liesbeek ontspringt op de oostelijke helling van de Tafelberg bij de botanische tuin Kirstenbosch. Via de wijken Bishopscourt, Nuweland, Rondebosch, Rosebank en Mowbray stroomt zij naar Observatory waar zij samenvloeit met de Swartrivier. Even verderop, bij het Paardeneiland, mondt de rivier uit in de Tafelbaai.

Lees verder “De brug over de Liesbeek”

Saasveld

Het landelijke gebied buiten de bebouwde kom van Kaapstad op een litho van John Herschel, 1835. Links in de verte de stad en helemaal rechts de achterkant van Saasveld.

Op moderne kaarten zijn de grenzen van het laat achttiende-eeuwse Kaapstad nog steeds zichtbaar. Buitengracht, Buitensingel en Buitenkant Street geven aan tot waar de bebouwing van de nederzetting zich uitstrekte. Daarbuiten, op de hellingen van de Tafelberg lag een gebied met tuinen, boerderijen en landhuizen. Een van die landhuizen was Saasveld op het landgoed De Tuin van Oudtshoorn. Saasveld heeft een opmerkelijke geschiedenis, niet in de laatste plaats omdat het tegenwoordig vijfenzeventig kilometer is verwijderd van zijn oorspronkelijke locatie.

Lees verder “Saasveld”

Long Street in lockdown

Een uitgestorven Long Street in april 2020.

Het coronavirus heeft natuurlijk ook Zuid-Afrika niet ongemoeid gelaten. Op het moment van schrijven zijn er een kleine tienduizend Zuid-Afrikanen positief getest en 186 overleden. President Cyril Ramaphosa heeft een van ’s werelds strengste lockdowns afgekondigd voor zijn land. Uniek in de wereld, voor zover ik weet, ook de verkoop van alcohol is verboden. Long Street, de toeristische uitgaansstraat in Kaapstad, ligt er daardoor verlaten bij. Hoewel de straat met haar victoriaanse gebouwen tot de mooiste straten van Kaapstad behoort, verliest zij veel van haar charme zonder ronddolende toeristen, parkeerwachten en obers die voorbijgangers hun eetgelegenheid proberen binnen te lokken.

Van Heerengracht naar Adderley Street

De nieuwe Heerengracht en de oude Adderley Street aan het begin van de jaren zeventig.

Wie met de trein aankomt in Kaapstad en het station verlaat aan de voorzijde ziet de kantoortorens en winkelpanden van Adderley Street voor zich. Een indrukwekkend gezicht, maar het is moeilijk voor te stellen dat Adderley Street ooit de mooiste straat van Kaapstad en misschien wel van heel Zuid-Afrika was.

Lees verder “Van Heerengracht naar Adderley Street”