City Hall, Cape Town 1917

City Hall, Cape Town 1917 door Robert Gwelo Goodman, South African National Gallery.

Robert Gwelo Goodman (1871-1939) was een van de grootste Zuid-Afrikaanse schilders. Hij behoorde tot de zogeheten Kaapse impressionisten die begin twintigste eeuw werkzaam waren in Kaapstad. Zijn stijl toont invloeden van het Franse impressionisme en pointillisme, maar het ging hem meer om de weergave van het onderwerp dan om het vastleggen van het licht en de atmosfeer van het moment. Hij schilderde voornamelijk stadsgezichten, historische gebouwen, interieurs, landschappen en bloemen.

Goodman maakte dit schilderij in 1917. Op de voorgrond zien we de Grand Parade en het stadhuis van Kaapstad met daarachter de Duivelspiek en de Tafelberg. Het is misschien wel zijn beste werk. Hij schilderde het stadsgezicht ter plekke in een kamer in het voormalige operagebouw waar nu het hoofdpostkantoor staat. De Grand Parade was het voornaamste plein van de stad. Aan de zuidzijde werd in 1905 het edwardiaanse stadhuis gebouwd. Het statige gebouw was een trots symbool van de Britse macht in Zuid-Afrika. De Union Jack wapperde fier op het fronton. Het stadhuis kreeg internationale bekendheid toen Nelson Mandela op 11 februari 1990, slechts enkele uren na zijn vrijlating uit de gevangenis, op het bordes zijn eerste publieke toespraak hield.

De vogels van Groot-Zimbabwe

Een van de acht vogels in de ruïnes van Groot-Zimbabwe. In februari 2020 werden de vogels vanuit een nabijgelegen museum tijdelijk overgebracht naar hun oorspronkelijke locatie voor een fotosessie.

De ruïnes van Groot-Zimbabwe in de heuvels van het zuidoosten van Zimbabwe behoren tot de indrukwekkendste archeologische monumenten van Afrika bezuiden de Sahara. De oude stad is vooral bekend vanwege haar massieve, schitterend gebouwde muren, maar er zijn ook uiteenlopende kunstvoorwerpen gevonden. Met name de acht gebeeldhouwde vogels van zeepsteen op lange sokkels spreken tot de verbeelding.

De Portugezen waren in de zestiende eeuw de eerste Europeanen die hoorden over Groot-Zimbabwe, maar de stad werd pas in 1867 teruggevonden door de Duitser Adam Render tijdens een jachttocht. Na hem werd het gebied onderzocht door archeologen die niet altijd gemakkelijk te onderscheiden waren van plunderaars. Een van de zeepstenen vogels werd in 1889 verkocht aan de Britse imperialist Cecil John Rhodes die hem opstelde in zijn landhuis Groote Schuur in Kaapstad. Later werden nog vier vogels overgebracht naar het South African Museum in Kaapstad. De sokkel van een andere vogel kwam terecht in het Museum für Völkerkunde in Berlijn. Slechts twee vogels bleven achter in Groot-Zimbabwe.

Lees verder “De vogels van Groot-Zimbabwe”

Een Kaapse laan

Een Kaapse laan door Jacobus Hendrik Pierneef, 1929. Olieverf op hout, 54 x 66 cm.

Jacobus Hendrik Pierneef geldt als een van de grootste Zuid-Afrikaanse schilders van de twintigste eeuw. Hij schilderde dit gezicht op een Kaapse laan in 1929. Waarschijnlijk is het Church Street in Worcester met in de verte de Nederduits Gereformeerde kerk. De situatie komt overeen, maar Pierneef heeft zich enige artistieke vrijheden veroorloofd. Zo heeft de kerk in werkelijkheid een hogere toren en een dwarsbeuk.

Pierneef streefde ernaar de werkelijkheid met platte vlakken, lijnen en kleuren tot haar essentie terug te brengen. In dit schilderij heeft hij het bijzondere licht van een Kaapse zomermiddag vastgelegd. De warmte in de verlaten laan is bijna voelbaar. Pierneefs oog voor de schoonheid van de Kaaps-Hollandse architectuur komt terug in zijn prachtige weergave van het spel van licht en schaduw op de witgepleisterde muren.

Wilhelm Langschmidt

Long Street, 1845.

Wilhelm Langschmidt is tegenwoordig vrijwel vergeten, maar halverwege de negentiende eeuw schilderde hij twee stadsgezichten die tot de fraaiste behoren die ooit van Kaapstad zijn gemaakt.

Wilhelm Heinrich Franz Ludwig Langschmidt werd op 10 januari 1805 geboren in het Mecklenburgse stadje Grabow. Hij was de zoon van een rijke koopman en was voorbestemd zijn vader op te volgen. Hij ging in de leer als koopman in Lübeck, maar vanwege zijn artistieke talenten wilde hij liever schilder worden. Hij diende enkele verzoeken in bij groothertog Frederik Frans van Mecklenburg-Schwerin voor ondersteuning in zijn opleiding tot schilder, maar die werden allemaal afgewezen. In 1839 besloot Langschmidt daarom zijn geluk elders te beproeven en hij vertrok naar Kaapstad. Alvorens hij zich inscheepte, trouwde hij met de achttien jaar jongere Dorothea Ahrens.

In Kaapstad vestigde hij zich in Long Street als portretschilder. Hij was daarnaast werkzaam als tekenleraar en lithograaf. De nauwkeurige stadsgezichten van Long Street en St George’s Street in Kaapstad, die deel uitmaken van de William Fehr Collection in Kasteel de Goede Hoop, vormen het hoogtepunt van zijn kleine oeuvre. In 1856 vestigde hij zich op de boerderij Grietjesgat aan de Palmietrivier in de Overberg. Rond de boerderij ontstond een nederzetting die snel groeide, niet in de laatste plaats omdat de Langschmidts drieëntwintig kinderen hadden. Langschmidt noemde het dorp Grabouw, naar zijn Mecklenburgse geboorteplaats. Op 5 oktober 1866 overleed hij op 61-jarige leeftijd.

Lees verder “Wilhelm Langschmidt”

Jürgen Schadeberg, een Duitse fotograaf in Zuid-Afrika

Jürgen Schadeberg werd in 1958 gearresteerd omdat hij zijn collega’s van het tijdschrift Drum beschermde tijdens een demonstratie in Johannesburg.

Op 29 augustus 2020 overleed de fotograaf Jürgen Schadeberg. Hij werd op 18 maart 1931 geboren in Berlijn, kort voordat de nazi’s aan de macht kwamen in Duitsland. Op negentienjarige leeftijd emigreerde hij naar Zuid-Afrika om een nieuw leven op te bouwen, ver weg van zijn door de oorlog verwoeste geboorteland waar de littekens van het nazisme nog overal zichtbaar waren. Tot zijn teleurstelling trof hij aan de andere kant van de wereld een land aan dat meer op zijn moederland leek dan hij had verwacht.

Schadeberg werd opgevoed door zijn moeder Rosemarie. Zijn vader was buiten beeld. Later beschreef hij zijn jeugdjaren in Berlijn tijdens de Tweede Wereldoorlog als “een langzame afdaling naar de hel.” Na de Duitse overgave ontmoette zijn moeder een Britse officier in Berlijn met wie zij trouwde. In 1947 vertrokken emigreerden zij naar Zuid-Afrika. Schadeberg rondde ondertussen zijn studie fotografie af in Hamburg. Drie jaar later vertrok hij ook naar Zuid-Afrika.

Lees verder “Jürgen Schadeberg, een Duitse fotograaf in Zuid-Afrika”

George Hallett, fotograaf tegen de apartheid

George Hallett (1942-2020).

George Hallett was een van de grootste Zuid-Afrikaanse fotografen. Met zijn camera legde hij de recente geschiedenis van zijn land vast, van de donkere dagen van de apartheid tot de overgang naar democratie. In zijn werk richtte hij zich op het vastleggen van hoopvolle momenten ondanks de sombere thema’s die hij vaak koos. Na een lang ziekbed overleed hij op 1 juli 2020 in Kaapstad, 77 jaar oud.

Godfrey Street, District Six, Kaapstad, 1968.
Westminster Restaurant, District Six, Kaapstad, 1968.

Hallet werd op 30 december 1942 geboren in het levendige multiraciale District Six in Kaapstad, maar hij groeide op bij zijn grootouders in het vissersdorp Houtbaai. Zijn liefde voor fotografie ontstond tijdens filmvertoningen op zijn lagere school. Op zijn twintigste ging hij in Kaapstad aan de slag als freelance fotograaf. Nadat het apartheidsregime in 1966 District Six had uitgeroepen tot een wit gebied onder de Groepsgebiedewet (No. 41 van 1950), legde Hallett uitgebreid het leven in de wijk vast voordat het voorgoed voorbij was. Vanaf 1968 werden de zestigduizend bruine en zwarte inwoners verdreven naar troosteloze buurten op de zanderige Kaapse Vlakte en werd de wijk met de grond gelijk gemaakt.

Lees verder “George Hallett, fotograaf tegen de apartheid”

De brug over de Liesbeek

Voetgangersbrug over de Liesbeek door William John Burchell.

Net buiten Kaapstad schilderde William John Burchell op 9 maart 1811 deze fraaie aquarel van een voetgangersbrug over de Liesbeek. De Liesbeek ontspringt op de oostelijke helling van de Tafelberg bij de botanische tuin Kirstenbosch. Via de wijken Bishopscourt, Nuweland, Rondebosch, Rosebank en Mowbray stroomt zij naar Observatory waar zij samenvloeit met de Swartrivier. Even verderop, bij het Paardeneiland, mondt de rivier uit in de Tafelbaai.

Burchell schilderde zijn aquarel niet ver van de samenvloeiing van de Liesbeek en de Swartrivier. Samen met de twee mannen in het midden van het tafereel, die even lijken uit te rusten voordat zij hun tocht voortzetten, kijken we in de richting van Kaapstad. Links zien we de Duivelspiek met daarachter de Tafelberg. Rechts daarvan zien we de lagere Leeuwenkop en de langgerekte Seinheuvel. De bebouwing van Kaapstad is tegenwoordig opgerukt tot ver voorbij de Liesbeek, maar in 1811 was dit nog een landelijk gebied. De enige gebouwen op de aquarel zijn enkele boerderijen en een drietal molens. De molen links van de brug, aan de voet van de Duivelspiek, is Mosterts Molen uit 1796 en bestaat nog steeds.

Toen Burchell deze aquarel schilderde, waren er nauwelijks bruggen in de Kaapkolonie. Op sommige drukke routes was er een pontje, maar vaak zat er weinig anders op dan de rivieren te paard of met de ossenwagen te doorwaden. Zelden lukte het daarbij geheel droog te blijven. De houten voetgangersbrug over de Liesbeek was zodoende, ondanks zijn wat schamele voorkomen, een teken van vooruitgang.