Albrecht Herport, een Zwitserse soldaat aan de Kaap

Gezicht op de Kaap uit “Eine kurtze Ost-Indianische Reiß-Beschreibung” van Albrecht Herport.

De Verenigde Oost-Indische Compagnie was een van de grootste werkgevers in de Republiek. Het bedrijf had duizenden mensen in dienst in Nederland en de overzeese bezittingen. Die mensen kwamen niet allemaal uit Nederland. Ongeveer de helft van het personeel kwam uit het buitenland. Met name het Duitstalige gebied leverde veel VOC-dienaren. Een van hen was Albrecht Herport (1641-1730) uit het Zwitserse Bern. In het boek Eine Kurtze Ost-Indianische Reiß-Beschreibung, uitgegeven in 1669 in Bern, schreef hij over zijn tijd bij de VOC.

Herport trad in 1659 als soldaat in dienst bij de Kamer Amsterdam van de VOC. Op 29 mei vertrok hij met het schip Malakka vanuit het Vlie naar Batavia. Aan boord bevonden zich 234 zeelieden, 118 soldaten en zes passagiers. In het Kanaal kwamen ze een Ottomaans piratenschip tegen dat ze met kanonvuur op afstand wisten te houden. In de buurt van de evenaar was de hitte ondragelijk. De helft van de bemanning werd ziek. Elke dag overleden drie of vier mannen. Ondertussen werden de rantsoen voortdurend verminderd. Op een dag sprong de onderkok van boord. Met een sloep kon hij nog net op tijd gered worden uit de woeste zee. Op de vraag waarom hij van boord was gesprongen zei hij dat hij dacht dat zijn vrouw hem had geroepen.

Op 5 oktober klonk uit de fokkenmast het verlossende “land, land”. Een uur later herkenden de opvarenden de Tafelberg. Voor middernacht ging schip voor anker in de Tafelbaai. De vreugde onder de bemanning was groot toen ze na alle ontberingen vers water kregen. De volgende dag liet de Kaapse commandeur Jan van Riebeeck twee koeien en zes schapen naar het schip brengen. 36 bemanningsleden hadden de reis niet overleefd. Ongeveer dertig zieken werden aan land gebracht om te herstellen. De verversingspost aan de Kaap bewees eens te meer zijn nut.

In zijn boek besteedde Herport enkele pagina’s aan een beschrijving van de Kaap. Hij schreef over het Nederlandse fort aan de voet van de Tafelberg, de Leeuwenberg en de Duivelsberg of Windberg. Hij schreef ook over de vrijburgers die het land verbouwden. Net als veel Europese tijdgenoten was Herport negatief over de Khoikhoi. Hij beschreef hun uiterlijk, kleding, gewoonten en godsdienst. Tot slot noemde hij de meest opvallende dieren die aan de zuidpunt van Afrika leefden, zoals leeuwen, olifanten, struisvogels en neushoorns.

Rhinocerus, Albrecht Dürer, 1515, National Gallery of Art.

Het boek van Herport bevat negen kopergravures, waaronder een gezicht op de Cap de bona Esperanza. In het voorwoord stelde Herport dat hij de taferelen naar het leven heeft getekend. Waarschijnlijk is de kopergravure van de Kaap gebaseerd op een tekening die hij aan boord van de Malakka heeft gemaakt. De bergen zijn opvallend natuurgetrouw weergegeven, zeker in vergelijking met andere zeventiende-eeuwse afbeeldingen. Het tafereel op de voorgrond is vermoedelijk ontsproten aan de fantasie van de graveur. De neushoorn is duidelijk gebaseerd op Albrecht Dürers bekende houtsnede van een pantserneushoorn uit India die helemaal niet voorkomt in Afrika.

Na negen dagen aan land kregen Herport en de andere bemanningsleden het bevel zich weer naar het schip te begeven. Op 22 oktober werd het anker gelicht en zette de Malakka koers richting Batavia. Herport verbleef bijna zeven jaar in Azië. Hij was getuige van de verdrijving van de Nederlanders van Formosa. Aan de kust van Malabar nam hij deel aan de verovering van Cochin en Cannanore op de Portugezen. Hij was ook enige tijd gelegerd op Ceylon. In 1667 scheepte hij zich in Batavia weer in naar Nederland. Tijdens de terugreis verbleef hij een maand aan de Kaap. Terug in Amsterdam nam hij ontslag uit dienst van de VOC. In 1669 vestigde hij zich weer in Bern, waar hij zijn herinneringen aan zijn tijd bij de VOC publiceerde. Van zijn werk verscheen in 1670 een Nederlandse vertaling. Herport bekleedde vanaf 1680 verschillende bestuursfuncties in Bern en elders in Zwitserland. Op 6 januari 1730 overleed hij in Bern.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s