De ontsnapping van Jan van de Caab

Schepen in de Tafelbaai, achttiende eeuw, Rijkmuseum.

Op 12 mei 1750 zette het VOC-schip Hof d’uno koers naar Nederland. Het schip was vijf maanden eerder vertrokken uit Batavia en had tweeënhalve week voor anker gelegen in de Tafelbaai. In Kaapstad waren niet alleen voorraden ingeslagen, maar ook vier nieuwe matrozen gerekruteerd. Een van hen was de ontsnapte slaaf Jan van de Caab. Hij had zich uit de voeten gemaakt toen hij Kaapstad bezocht met de wagen van zijn meester, de landbouwer Hendrick Ecksteen. Ver weg van de Kaap hoopte hij in vrijheid een nieuw leven op te kunnen bouwen.

Jan van de Caab was niet de enige Kaapse slaaf die ontsnapte door aan te monsteren op een schip. In de drukke haven van Kaapstad was het onmogelijk iedereen in de gaten te houden. Slaven kwamen vaak aan boord om te helpen met de bevoorrading en ook in de stad hadden zij nauw contact met het scheepsvolk. Schippers vroegen matrozen die aanmonsterden doorgaans niet al te uitgebreid naar hun achtergrond. Na maanden op zee was iedere versterking welkom op de onderbemande schepen.

In augustus 1750 arriveerde het Hof d’uno in Zeeland. Jan van de Caab trouwde daar met een vrouw met kinderen. Werk vinden was echter lastig in het verre Nederland, waar hij geen connecties had. Hij viel dan ook al snel ten prooi aan de zielverkopers van de VOC. Noodgedwongen schreef hij zich in als matroos onder de valse naam Jan Harmensz Grutter van St. Helena. Op 18 oktober vertrok hij met de Middelburg naar Batavia. Het schip ging op 10 februari 1751 voor anker in de Tafelbaai. Iemand moet hem toen hebben herkend. Hij werd gearresteerd en opgesloten in het Kasteel de Goede Hoop.

De gerechtsplaats buiten het Kasteel de Goede Hoop, Johannes Rach, 1764, Nationale Bibliotheek van Indonesië. Behalve executies werden ook geselingen en andere lijfstraffen uitgevoerd op de gerechtsplaats.

Op donderdag 18 februari 1751 verscheen Jan van de Caab voor de Raad van Justitie die werd voorgezeten door de latere gouverneur Rijk Tulbagh. Independent fiscaal Pieter van Reede van Oudtshoorn trad op als eiser. Hij eiste dat de gedaagde voor het moedwillig verlaten van zijn meester strengelijk zou worden gegeseld en twee jaar aan de ketting zou worden vastgeklonken om zo teruggestuurd te worden naar zijn lijfheer. De gedaagde verklaarde dat hij met een Engelse schuit naar het Hof d’uno was gevaren en eenmaal aan boord niet meer terug kon naar de wal. Zo was hij in Zeeland beland waar hij was getrouwd. Hij verzocht om gratie. De Raad was niet onder de indruk van het verweer en stemde in met de eiser. Jan van de Caab had slechts negen maanden de vrijheid mogen proeven.

2 gedachtes over “De ontsnapping van Jan van de Caab

  1. Thank you for yet one more of your most interesting postings! I’m guessing that these events also appear in Worden & Groenewald’s tome on early Cape trials? What piques my interest, however, is the use by Jan van de Caab of the name Jan Harmensz: Grutter. This, I believe, to be no randomly chosen name and coincidence. I’m currently expanding on my research about the Cape’s 1st two ‘Ethiopian’ slave girls (likely sisters) at the Cape of Good Hope and their many descendants and presence of one Hermann Grütter (from Münster) might help explain his connection to these slave girls. If my hunch is right, then I would also consider Jan van de Caab to have been classified ‘casties’ and that his lighter complexion would have helped him to pass more easily as a sailor. And then, of course, there is the close association of Jan van de Caab’s legal owner with this entrenched Slave Lodge family …

    1. Thank you Mansell. Yes, it appears in “Trials of Slavery”. Robert Ross also mentions the case briefly in “Cape of Torments”. I could not tell if Jan van de Caab knew the Hermann Grütter you mention. Grutter was not an uncommon name, so he might have picked it up somewhere else. You are probably right about his lighter complexion. His surname indicates he was born at the Cape so he might well have had a white father. The court case provides a lot of information about Jan van de Caab but sadly there is still so much we do not know for sure.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s