Een nieuw VOC-hospitaal in Kaapstad

Het in aanbouw zijnde hospitaal, ca. 1783, Library of Parliament, Kaapstad.

Eindelijk was het zover. Op 2 november 1772 legde gouverneur Joachim Ammema baron van Plettenberg de eerste steen van het nieuwe hospitaal van de VOC in Kaapstad. Het enorme gebouw dat ruimte moest bieden aan 1450 patiënten werd gebouwd ter vervanging van het vervallen hospitaal aan de Heerengracht uit 1699. Vanwege de hoge sterfte- en ziektecijfers aan boord van VOC-schepen behoorde het hospitaal tot de belangrijkste gebouwen van de Kaapse verversingspost. De bouw van het nieuwe hospitaal ontwikkelde zich echter tot een gigantisch hoofdpijndossier voor het Kaapse bestuur.

De moeizame voorbereiding had een waarschuwing kunnen zijn. Al op 22 januari 1765 had de Politieke Raad onder voorzitterschap van gouverneur Rijk Tulbagh, de voorganger van Van Plettenberg, besloten de bewindhebbers van de VOC toestemming te vragen voor de bouw van een nieuw hospitaal. Pas zeven jaar later, na een uitgebreide briefwisseling tussen de Kaap en Amsterdam, werd overeenstemming bereikt over het ontwerp. Luitenant-ingenieur Carel David Wentzel tekende vermoedelijk de definitieve versie. Het hospitaal werd aan de oostzijde van Kaapstad gebouwd, op een terrein dat tegenwoordig wordt begrensd door Barrack Street, Corporation Street, Caledon Street en Buitenkant Street.

Ontwerpplattegrond voor het nieuwe hospitaal, 1772, Nationaal Archief, 4.VELH 318C.
Ontwerp voor het nieuwe hospitaal, ca. 1770, Nationaal Archief, 4.VELH 318E.

Na de eerste steenlegging vorderde de bouw langzaam. De bouwopzichters hadden geen belang bij een snelle afronding van de werkzaamheden en zij zetten een deel van de ambachtslieden en de materialen in voor hun eigen bouwprojecten. Pas in 1779 was de eerste vleugel gereed en konden de eerste patiënten worden overgebracht. Drie jaar later werd een deel van het hospitaal in gebruik genomen als kazerne voor het Franse Regiment Pondicherry dat de Kaap tijdens de Vierde Engelse Oorlog beschermde tegen een mogelijke Britse invasie. Later namen ook andere buitenlandse huurregimenten hun intrek in het gebouw.

The Barracks, oftewel de kazerne, Henry Clifford de Meillon, 1830.

In 1791 was het gebouw, dat toen al meer dan een half miljoen gulden had gekost, nog altijd niet voltooid. Terwijl de bouw gestaag vorderde, moesten oude gedeeltes alweer worden gerestaureerd. Patiënten klaagden ondertussen over de slechte verzorging, het vieze beddengoed en de kleine porties voedsel. Patiënten met besmettelijke ziektes lagen zelden in aparte zalen. Het gebouw werd ook gebruikt voor de opslag van graan, wijn en specerijen, soms ten koste van de ruimte voor soldaten en patiënten. Commissaris Abraham Josias Sluysken legde de geldverslindende bouw in 1795 definitief stil. De zuidoostelijke vleugel werd nooit gebouwd.

Het middengedeelte van de kazerne kort voor de sloop in 1903.

Na de Britse verovering van de Kaap in 1795 werd het onvoltooide hospitaal geheel in gebruik genomen als kazerne. Helaas werd het gebouw in 1903 afgebroken. Daarmee verdween een indrukwekkend monument en een steengeworden symbool van de corruptie die zo welig tierde in de nadagen van de VOC. Tegenwoordig herinnert alleen de naam Barrack Street nog aan het gesloopte gebouw.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s