Het oudste lied in het Afrikaans

De Slag om Muizenberg door Johan Christiaan Friderici.

We blijven nog even bij de opstandige burgers van Swellendam. Zoals ik de vorige keer schreef, hadden zij in juni 1795 hun landdrost afgezet en het bewind van de VOC afgeschud. Desalniettemin besloten zij het VOC-bestuur te helpen bij de verdediging van de Kaap tegen een Britse invasiemacht. Getooid met revolutionaire rood-wit-blauwe kokardes trokken 168 bereden Swellendammers onder aanvoering van hun nationale commandant Petrus Jacobus Delport naar Kaapstad. Op 26 juli kwamen zij aan bij Kasteel de Goede Hoop. Een kleine twee weken later stonden zij voor het eerst tegenover de Britten tijdens de Slag om Muizenberg, die eindigde in een Nederlandse nederlaag. Over het optreden van de Swellendammers gaat het spottende Lied ter eere van de Swellendamsche en diverse andere helden bij de bloedige actie aan Muisenburg in dato 7 Aug. 1795.

De anonieme dichter was klaarblijkelijk een aanhanger van de Oranjegezinde VOC-bestuurders in Kaapstad. Hij zwijgt in het lied over hun halfslachtige pogingen de Kaap te verdedigen, maar steekt de draak met de te hulp schietende Swellendammers en hun nationale commandant Delport. De Swellendammers ondervinden in het lied dat de Britten niet zo gemakkelijk uitgeschakeld konden worden als ‘een groote vette bonte bok’ en de Britse kanonnen bleken van andere orde dan de ‘Assegaay of Pijl’ van de Xhosa en de San. Bij de eerste schoten kozen de Swellendamse helden volgens de dichter het hazenpad om terug te keren naar hun boerderijen waar geen bommen op hun kop vielen.

De dichter dreef bovendien de spot met de Swellendammers door hun taal na te bootsen. Het Nederlands in het binnenland van de Kaapkolonie had zich eind achttiende eeuw al behoorlijk ontwikkeld richting het Afrikaans. Het woord ‘ons’ wordt voor ‘wij’ gebruikt en bij sommige werkwoorden valt de vervoeging weg, zoals bij ‘ons noemt’ en ‘hij zoek’. Ook typisch Afrikaanse uitdrukkingen als ‘zoo maar’ en ‘die beste ding’ komen terug. Het spotlied wordt daarom gezien als het oudste lied in het Afrikaans.

Lied ter eere van de Swellendamsche en diverse andere helden bij de bloedige actie aan Muisenburg in dato 7 Aug. 1795

Ons noemt ons Christ, niet Mahmedaan, O wee!
Ons zweer zoo maar bij zon en maan
Om niet te vreezen vuur en staal,
Te blijven altoos Nationaal, O neen! O neen! O neen!

Delpoort koos ons tot Commandant, O wee!
Die kaerel die heeft krijgsverstand.
Hij schoot, eer ons van huis vertrok,
Een groote vette bonte bok. O jee, O jee, O jee!

Hij dwingt zoo maar ons heele land, O wee!
Van kaffers grens tot deese strand.
Ja Neef, wat is hij vreed en straf,
Hij zette onze landdrost af. O wee! O wee! O wee!

En ziet, wat steek hij niet vol moed. O he!
Hij zoek de vijand regt verwoed.
Nog zweer hij dan bij zon en maan:
Ons zal nu ook aan ’t vegten gaan, O he! O he! O he!

Ons juig, is vrolijk, vol plaisier, Hoezee!
De Brit mag zijn een Bok of Stier.
Ons steek ons stander in de zak
En met gemak rook ons Tobak, Hoezee! Hoezee! Hoezee!

Maar, Ari, Neef, de kogel kom, o wee!
Ons kan begrijp, het is een bom.
Kijk, hoe ze voor ons neder springt!
O wee! dat is een vreeslijk ding, o wee!

Het is geen Assegaay of Pijl, O Neen!
Neen Neef, die Ding gaat zoo maar stijl
Een weg, die is zoo hoog, zoo lang,
Dat ons moet worden zoo maar bang, O Jee!

Ach kost ons Neef, ons keer weer om, O Wee!
Maar ach, zie daar valt weer een bom;
Hoe hij die klip aan stukken slaat!
Ons kan niet vlugten! ’t is te laat, O Wee!

Kom, laat ons achter ’t heuvel spring, O Wee!
Want dat is vrij die beste ding,
Om daar te bergen onze gat;
Ons kies dan straks het haasepat. Gaat mee!

Doen ons dat spulletje aangekijk, O Wee!
Is ons omtrent zoo maar bezwijk.
Zij vraag niet, is ons Christen mensch,
Maar schiet zoo maar naar onze pensch, O Wee!

Kom, laat ons nu maar loopen gaan, O Wee!
Wie kan met zulke wapens slaan?
Ons keer naar Huys, vat ploegschaar op.
Dan valt geen Bom op onze kop, O Wee!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s