De giraffe van Willem V

De giraffe van Willem V was in 2017 even terug in Nederland voor de tentoonstelling “Goede Hoop; Zuid-Afrika en Nederland vanaf 1600” in het Rijksmuseum.

Op 7 oktober 2020 adviseerde de Raad voor Cultuur aan Ingrid van Engelshoven, de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, dat Nederland al het koloniale erfgoed moet teruggeven aan de herkomstlanden, als redelijk zeker kan worden aangetoond dat die landen de stukken onvrijwillig zijn kwijtgeraakt. Dit soort richtlijnen zouden niet alleen voor gestolen erfgoed uit voormalige koloniën moeten gelden, maar voor al het gestolen erfgoed, ook voor de giraffe van stadhouder Willem V van Oranje-Nassau.

Giraffe met links een Khoikhoi, Robert Jacob Gordon, 1779, Rijksmuseum.

In de jaren zeventig en tachtig van de achttiende eeuw maakte Robert Jacob Gordon, een Nederlandse ontdekkingsreiziger, militair, natuurwetenschapper en tekenaar van Schotse komaf, een vijftal reizen door de Kaapkolonie en daarbuiten. Hij bracht de gebieden die hij bezocht in kaart en hij beschreef en tekende de planten en dieren die hij tegenkwam. Over zijn bevindingen correspondeerde hij met wetenschappers in Europa. Op 27 juni 1779 begon hij aan zijn vierde reis. Hij hoopte onder meer giraffen, die in Europa vrijwel onbekend waren, te vinden. Hij wilde het dier niet alleen beschrijven en tekenen voor de wetenschap, maar hij wilde ook een skelet en een geprepareerde huid aan zijn beschermheer Willem V schenken voor diens vermaarde naturaliënkabinet.

Gordon en zijn metgezellen trokken vanuit Kaapstad naar het noorden langs de Atlantische kust met twee ossenwagens. Op 17 augustus kwamen zij aan bij de monding van de Gariep. Zij brachten de boot, die was meegevoerd op een van de wagens, te water, hesen de Nederlandse vlag en dronken op de gezondheid van Willem V. Ter ere van de prins doopte Gordon de grootste rivier van Zuid-Afrika tot Oranjerivier.

Giraffenjacht aan de Oranjerivier, Robert Jacob Gordon, 1779, Rijksmuseum.

Voor Gordon volgde het hoogtepunt van de reis twee maanden later toen hij stroomopwaarts langs de rivier voor het eerst een giraffe zag. Pieter Pienaar, een van zijn metgezellen, wist het dier te doden. Gordon begroef het grote skelet om het op de terugreis op te graven, maar tegen die tijd waren wilde dieren er al mee aan de haal gegaan. Later zag hij nog veel meer giraffen. De Khoikhoi Afrikaander, die Gordon vergezelde tijdens zijn reis, wist op 10 december een te schieten ten noorden van de Oranjerivier in het huidige Namibië. Met het skelet en de geprepareerde huid van de giraffe arriveerde Gordon op 13 januari 1780 in Kaapstad.

Met een retourschip van de VOC werden het skelet en de huid verscheept naar de Republiek, waar ze werden ondergebracht in het naturaliënkabinet van Willem V in Den Haag. Het skelet van de 4,82 meter lange giraffe was te groot om opgezet te worden in de grootste toonkamer en werd daarom op zolder opgeborgen. Na de inval van de Fransen en de vlucht van de stadhouder naar Engeland in 1795 werd het skelet naar Parijs gebracht. Daar maakt het nog altijd als de Girafe du Stathouder de Hollande deel uit van de collectie van het Musée National d’Histoire Naturelle. Na meer dan tweehonderd jaar wordt het tijd dat Frankrijk de giraffe teruggeeft aan Nederland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s