Saasveld

Het landelijke gebied buiten de bebouwde kom van Kaapstad op een litho van John Herschel, 1835. Links in de verte de stad en helemaal rechts de achterkant van Saasveld.

Op moderne kaarten zijn de grenzen van het laat achttiende-eeuwse Kaapstad nog steeds zichtbaar. Buitengracht, Buitensingel en Buitenkant Street geven aan tot waar de bebouwing van de nederzetting zich uitstrekte. Daarbuiten, op de hellingen van de Tafelberg lag een gebied met tuinen, boerderijen en landhuizen. Een van die landhuizen was Saasveld op het landgoed De Tuin van Oudtshoorn. Saasveld heeft een opmerkelijke geschiedenis, niet in de laatste plaats omdat het tegenwoordig vijfenzeventig kilometer is verwijderd van zijn oorspronkelijke locatie.

De Tuin van Oudtshoorn was gelegen aan Kloof Street in wat nu de wijk Gardens is. Het landgoed was eigendom van Pieter baron van Reede van Oudtshoorn. Hij was in 1741 naar de Kaap gekomen en diende als hoge VOC-ambtenaar onder de gouverneurs Hendrik Swellengrebel en Rijk Tulbagh. Toen de laatstgenoemde in 1771 overleed, werd Pieter van Reede van Oudtshoorn die met verlof was in Nederland benoemd tot zijn opvolger. Onderweg naar de Kaap werd hij echter ziek. Na negentien dagen aan zijn bed gekluisterd te zijn overleed hij op zee.

Saasveld aan het begin van de twintigste eeuw gefotografeerd door Arthur Elliott. De deur en de ramen zijn niet origineel, maar victoriaanse aanpassingen.

Zijn weduwe Sophia Boesses bleef tot haar dood in 1791 in De Tuin van Oudtshoorn wonen. Vervolgens kwam het landgoed in eigendom van haar zevende kind William Ferdinand baron van Reede van Oudtshoorn die was vernoemd naar zijn Engelse overoudoom William Ferdinand Cary, Lord Hunsdon. De nieuwe eigenaar liet meteen een huis bouwen op het landgoed. Hij noemde het huis Saasveld, naar een kasteel in Twente dat in bezit was geweest van de Van Reedes. De Fransman Louis Michel Thibault was waarschijnlijk de architect van het neoklassieke complex dat verder bestond uit twee wijnkelders die met elkaar verbonden waren door een colonnade met daarachter, in het verlengde van het huis, een koetshuis. Het complex gold als een van de mooiste in de kolonie.

Nog een foto van Saasveld van Arthur Elliott. Het fraaie bruggetje overspande een bergstroom die langs het huis liep. Het raam links is origineel.

William Ferdinand van Reede van Oudtshoorn was net als zijn vader een hoge VOC-ambtenaar. Hij was lid van de Politieke Raad en was commandant van het Corps Pennisten. Tijdens de Britse invasie van de kolonie in 1795 toonde hij zich fel in zijn verzet, maar het mocht niet baten. Na de overgave van de Kaap was hij een van de weinige VOC-ambtenaren die niet in Britse dienst trad. Aanvankelijk weigerde hij ook de eed van trouw aan de Britse koning af te leggen die voor iedereen verplicht was gesteld die aan de Kaap wilde blijven. Hij zwichtte toen de Britten dreigden hem uit de kolonie te verbannen.

Van Reede van Oudtshoorn bleef nadien in Saasveld wonen. In 1822 overleed hij daar op 77-jarige leeftijd als een zeer vermogend man. Hij werd op zijn landgoed bijgezet in een tombe die net als Saasveld was opgetrokken in neoklassieke stijl.

Een vroege foto van een van de wijnkelders van Saasveld.

Na het overlijden van Van Reede van Oudtshoorn wisselde Saasveld vele malen van eigenaar. In de loop van de negentiende eeuw werden grote stukken van het landgoed opgeslokt door het snel groeiende Kaapstad. Saasveld raakte in verval. Toen de Nederduitse Gereformeerde Kerk het huis in 1913 kocht, had het veel van zijn vroegere grandeur verloren. In 1954 besloot de Nederduitse Gereformeerde Kerk, een instituut dat vaker heeft laten zien weinig oog te hebben voor de historische waarde van gebouwen, het huis te slopen om plaats te maken voor een nietszeggend flatgebouw met daarin een jeugdherberg. Tegenwoordig huisvest dit gebouw het hostel Once in Cape Town.

Het Hugenote-gedenkmuseum in Franschhoek.

Gelukkig ging Saasveld niet helemaal verloren. De Hugenote Vereniging van Suid-Afrika wist veel bouwmaterialen van het huis, waaronder stenen, deuren en kozijnen, te redden van de sloop. Na enkele jaren in opslag werden deze bouwmaterialen gebruikt voor de bouw van het Hugenote-gedenkmuseum in het dorp Franschhoek, op zo’n vijfenzeventig kilometer van Kaapstad. Het museum, dat in 1967 werd geopend, is een reconstructie van het oude Saasveld en toont het in al zijn vroegere glorie. Het blijft echter zonde dat Saasveld niet meer aan de voet staat van de Tafelberg, waarvan de vorm zo mooi terugkomt in de door urnen geflankeerde verhoging in het middendeel van de voorgevel.

Na de sloop van Saasveld herinnert in Kaapstad bijna niets meer aan het oude landgoed. Er is echter nog één belangrijk overblijfsel. Ingesloten tussen de huizen van Saasveld Road, een zijstraatje van Faure Street, staat nog steeds de tombe van William Ferdinand baron van Reede van Oudtshoorn.

De tombe van William Ferdinand baron van Reede van Oudtshoorn

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s